Kultura łużycka

Około 1800 roku p. n.e. na terenie obecnej Polski rozpoczęła się epoka brązu. Faktycznie jednak narzędzia kamienne zanikły kilka stuleci później, gdy upowszechniły się wyroby z metalu wraz z ukształtowaniem się na naszych ziemiach i terytorium sąsiednich Łużyc jednolitej prowincji kulturowej, określanej przez archeologów mianem kultury łużyckiej.
Cechą charakterystyczną tej kultury jest jej długotrwałe, tysiącletnie trwanie przy równoczesnym brak jakichkolwiek zmian w sposobie życia. Jedyna uchwytną przez archeologów innowację stanowią osady obronne kultury łużyckiej, które zaczęły się pojawiać około 1000 r. p. n.e. Najbardziej znaną tego typu osadą jest położona niegdyś na wyspie osada w Biskupinie, założona zimą 737 r. p. n.e. Jej powstanie (a właściwie ścięcie drzew użytych do budowy)udało się niedawno tak precyzyjnie ustalić na podstawie analizy przekrojów pni. Biskupińską osadę zamieszkiwało ok. 1000-1200 ludzi. Archeolodzy nie stwierdzili żadnych śladów społecznych różnic, wszystkie domy były jednakowe, a ich lokatorzy mieli takie same narzędzia, stroje i ozdoby.
Upadek kultury łużyckiej nastąpił w V-IV wieku p. n.e., jego przyczyna jest nieznana. Zapewne pewną rolę odegrały niszczycielskie najazdy koczowniczych Scytów zamieszkujących stepy nad Morzem Czarnym, którzy od VI do IV wieku p. n.e. urządzali wyprawy na zachód. W Witaszkowie nad Odrą odkryto złote wyroby ukryte przez Scytów podczas jednej z wypraw. Inną przyczyną mogła być następująca w tym czasie ekspansja ludności kultury pomorskiej, która w IV wieku p. n.e. opanowała terytorium kultury łużyckiej, z wyjątkiem Mazur i środkowej Polski.